De basisprincipes van gedragseconomie begrijpen
Gedragseconomie herschrijft de regels van de traditionele financiën door psychologie te combineren met financiële beslissingen, om zo te onthullen waarom we vaak tegen ons eigen belang handelen.
Anúncios
Het gaat niet alleen om cijfers; het gaat om de rommelige, menselijke kant van keuzes: impulsen, vooroordelen en emoties die ons financiële leven bepalen.
Dit vakgebied daagt de ouderwetse aanname uit dat we allemaal rationele rekenaars zijn, en biedt een scherper perspectief om gedrag in de echte wereld te begrijpen.
Waarom geven we zoveel geld uit aan een flitsende auto, maar bezuinigen we op onze pensioenbesparingen?
Anúncios
Laten we de kernideeën eens nader bekijken, de belangrijkste concepten ontleden en onderzoeken hoe deze discipline leidt tot slimmere financiële strategieën.
In essentie probeert de gedragseconomie de kloof tussen theoretische modellen en het daadwerkelijke menselijke gedrag te overbruggen, waardoor het een essentieel onderzoeksgebied is in het huidige financiële landschap.
De mens achter de portemonnee
De traditionele economie beschrijft de mens als "homo economicus"—rationele wezens die altijd hun nut maximaliseren.
Gedragseconomie lacht dat idee weg.
Mensen wegen niet objectief alle opties af; ze laten zich leiden door gevoelens, gemakkelijke oplossingen en sociale druk.
Stel je een shopper voor die tijdens de Black Friday-uitverkoop een afgeprijsde tv koopt die hij of zij niet nodig heeft, gedreven door de angst om iets mis te lopen.
Dit is geen logica, maar psychologie.
Het vakgebied bestudeert deze eigenaardigheden en laat zien hoe mentale snelkoppelingen, of heuristieken, vaak leiden tot voorspelbare fouten.
Een van de hoekstenen is verliesaversiewaar verliezen twee keer zo pijnlijk zijn als winsten een goed gevoel geven.
Een onderzoek uit 2021 van Kahneman en Tversky wees uit dat mensen 2,5 keer meer kans hebben om een $100-verlies te vermijden dan om een $100-winst na te streven.
Dit verklaart waarom beleggers vasthouden aan dalende aandelen in de hoop quitte te spelen, in plaats van hun verliezen te beperken.
Emoties, niet spreadsheets, bepalen de beslissing.
Door dit te begrijpen, kunnen we betere financiële stimulansen ontwerpen, zoals automatische inschrijving voor 401(k)-pensioenplannen, waarmee spaargeld wordt verhoogd door gebruik te maken van gewoontevorming.
Bovendien kan het herkennen van deze psychologische factoren individuen in staat stellen om beter onderbouwde financiële beslissingen te nemen, wat uiteindelijk leidt tot een betere financiële gezondheid.
Waarom we onze financiële doelen saboteren
Heb je je ooit afgevraagd waarom nieuwjaarsvoornemens om meer te sparen al in februari in rook opgaan?
Gedragseconomie wijst op huidige vooringenomenheid, onze neiging om onmiddellijke bevrediging boven beloningen op de lange termijn te verkiezen.
Het is alsof je een suikerrijke donut verkiest boven een sportsessie, zelfs als je beter weet.
Deze vooringenomenheid wakkert creditcardschulden aan: betalen voelt nu nog onschuldig, maar de rekening slaat later hard terug.
Neem bijvoorbeeld Sarah, een 30-jarige lerares, die wil sparen voor een huis.
Ze stelt zichzelf een maandelijks doel van $500, maar geeft het geld uit aan concerten en afhaalmaaltijden met de gedachte: "Volgende maand spaar ik wel."
Haar brein hunkert naar de onmiddellijke kick, waardoor haar grotere droom op de achtergrond raakt.
Om dit tegen te gaan, stelt de gedragseconomie "verbintenismechanismen" voor.
Apps zoals Acorns ronden aankopen af en beleggen het wisselgeld, waardoor sparen moeiteloos aanvoelt.
Een andere tactiek is het visualiseren van toekomstige beloningen: studies tonen aan dat mensen meer sparen wanneer ze foto's van zichzelf zien als ze ouder zijn, waardoor de keuzes van vandaag gekoppeld worden aan hun toekomstige zelf.
Deze tools passen niet alleen budgetten aan; ze veranderen onze manier van denken over geld.
Daarnaast kan inzicht in deze vooroordelen individuen helpen effectievere spaarstrategieën te ontwikkelen die aansluiten bij hun langetermijndoelen.
+ Wat is het bbp en waarom is het belangrijk?
De kracht van sociale normen
Mensen zijn sociale wezens, en gedragseconomie laat zien hoe groepsdruk financiële keuzes beïnvloedt.
We zijn niet zomaar individuen die cijfers analyseren; we worden beïnvloed door wat anderen doen.
Als je collega's pronken met de nieuwste gadgets, voel je je misschien wel gedwongen om je telefoon te upgraden, zelfs als dat je budget overschrijdt.
Dit kuddegedrag Ze drijven marktzeepbellen aan – denk aan de GameStop-aandelengekte van 2021, waarbij de door Reddit aangewakkerde hype de prijzen omhoog joeg, in strijd met de fundamentele waarden.
Sociale normen kunnen ook voor goede doelen worden ingezet.
Energiebedrijven sturen bijvoorbeeld rapporten waarin uw energieverbruik wordt vergeleken met dat van uw buren, om u aan te sporen zuiniger te zijn.
Uit een experiment van Opower uit 2018 bleek dat huishoudens hun energieverbruik met 2% verminderden wanneer ze werden geconfronteerd met vergelijkingen met vergelijkbare huishoudens.
Het gaat hier niet om het veroordelen van mensen; het gaat erom dat we inspelen op ons verlangen om erbij te horen.
Financiële apps zouden dit kunnen overnemen en gebruikers laten zien hoe hun spaargeld zich verhoudt tot dat van leeftijdsgenoten om hen te motiveren.
Door gebruik te maken van sociale vergelijkingen kunnen we omgevingen creëren die beter financieel gedrag bevorderen en collectieve vooruitgang stimuleren.
Tabel 1: Kernbegrippen uit de gedragseconomie
| Concept | Definitie | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Verliesaversie | Verliezen doen meer pijn dan gelijkwaardige winsten. | Het aanhouden van een verliesgevend aandeel om het verlies niet te hoeven "realiseren". |
| Huidige vooringenomenheid | Het prioriteren van kortetermijnbeloningen boven langetermijnvoordelen. | Te veel geld uitgeven aan luxe in plaats van te sparen voor je pensioen. |
| Kuddegedrag | Het volgen van de massa, waarbij logica vaak wordt genegeerd. | Het kopen van overgewaardeerde aandelen tijdens een beursbubbel. |
| Verankering | Te veel vertrouwen op de eerste informatie bij het nemen van een beslissing. | Een $50-shirt als "goedkoop" beoordelen nadat je een $200-shirt hebt gezien. |
De rol van framing bij keuzes
De manier waarop informatie wordt gepresenteerd – of geformuleerd – heeft een dramatische invloed op beslissingen.
Gedragseconomie laat zien dat de formulering ertoe doet.
Een korting die wordt gepresenteerd als "bespaar $20" klinkt minder aantrekkelijk dan "vermijd een toeslag van $20".
Dit is waarom marketeers zo dol zijn op 'tijdelijke aanbiedingen': ze creëren een gevoel van urgentie.
Neem bijvoorbeeld Tom, een eigenaar van een klein bedrijf die een zorgverzekering uitkiest.
Plan A zegt: "Overlevingskans van 90%"; Plan B zegt: "Sterftecijfer van 10%".
Hoewel ze identiek zijn, kiest Tom voor plan A omdat "overleven" veiliger klinkt.
De manier waarop hij het inkadert, verandert zijn perceptie.
Dit inzicht geeft een nieuwe vorm aan financiële communicatie.
In plaats van te zeggen: "U verdient 5% rente", zouden banken kunnen zeggen: "Uw geld groeit 5% sneller."
Overheden maken ook gebruik van framing: belastingkortingen die als "bonussen" worden bestempeld, stimuleren de bestedingen meer dan die welke "teruggaven" worden genoemd.
De kunst is om de doelstellingen af te stemmen op de gewenste resultaten, of het nu gaat om het verhogen van de spaargelden of het terugdringen van de schulden.
Inzicht in framing kan mensen helpen om effectiever financiële beslissingen te nemen en ervoor te zorgen dat ze keuzes maken die aansluiten bij hun doelen.
Stimulansen voor betere resultaten
Ben je wel eens automatisch aangemeld voor een pensioenregeling via je werkgever?
Dat is een subtiele aanmoediging – een duwtje in de richting van betere keuzes zonder de vrijheid te beperken.
Gedragseconomie is een voorstander van nudges omdat ze inspelen op de menselijke natuur, en er niet tegenin gaan.
Het Britse beleid voor automatische pensioeninschrijving uit 2012 verhoogde de deelname van 611.000 naar 831.000 mensen in vijf jaar tijd, waarmee de kracht ervan werd bewezen.
Nudges zijn niet manipulatief; ze zijn als vangrails die ons langs onze vooroordelen leiden.
Maar subtiele aanmoedigingen zijn niet waterdicht.
Overmatig gebruik kan scepsis kweken; te veel pop-up herinneringen kunnen gebruikers irriteren en ertoe brengen ze te negeren.
De kunst zit hem in de balans: zorg ervoor dat de aansporing duidelijk, relevant en tijdig is.
Een budgetteringsapp zou bijvoorbeeld een berichtje kunnen sturen als: "Je bent nog maar $50 verwijderd van je spaardoel deze maand – ga zo door!"
Het is bemoedigend, niet belerend.
Door subtiele aanmoedigingen (nudges) in de dagelijkse financiële praktijk te integreren, kan de besluitvorming aanzienlijk verbeterd worden en tot betere financiële resultaten geleid worden.
++ Hoe investeer je in jezelf? Het beste rendement dat je ooit zult behalen!
Tabel 2: Nudges in actie
| Nudge-type | Hoe het werkt | Invloed |
|---|---|---|
| Standaardopties | Stelt een gunstige optie in als standaardinstelling, zoals automatische inschrijving voor een spaarprogramma. | Verhoogt de deelname aan pensioenregelingen met maximaal 30%. |
| Sociale vergelijkingen | Laat zien hoe jouw gedrag zich verhoudt tot dat van leeftijdsgenoten. | Vermindert het energieverbruik met 2-5% in huishoudelijke experimenten. |
| Vereenvoudigde keuzes | Beperkt de keuzemogelijkheden om beslissingsoverload te voorkomen. | Verhoogt de betrokkenheid bij financiële producten met 15%. |
| Tijdige herinneringen | Zet aan tot actie op cruciale momenten, zoals vervaldatums van facturen. | Vermindert te late betalingen met 20% in creditcardonderzoeken. |
De emotionele achtbaan van de markt
Financiële markten zijn niet immuun voor menselijke eigenaardigheden.
Gedragseconomie verklaart waarom aandelenkoersen zo sterk schommelen bij nieuws dat er nauwelijks toe doet.
Beleggers reageren overdreven op krantenkoppen, gedreven door beschikbaarheidsvooroordeel—te veel gewicht toekennen aan recente of levendige informatie.
Als de CEO van een techgigant niest, kan de aandelenkoers dalen, niet omdat dat rationeel is, maar omdat angst zich snel verspreidt.
De financiële crisis van 2008 heeft dit duidelijk gemaakt: paniek, en niet alleen fundamentele factoren, was de oorzaak van de crash.
Beschouw markten als een overvol theater.
Eén enkele kreet van "brand" (slecht nieuws) veroorzaakt paniek, zelfs als het alleen maar rook is.
Deze analogie laat zien hoe emoties marktfluctuaties versterken.
Slimme beleggers gebruiken gedragsinzichten om kalm te blijven, kopen wanneer anderen in paniek raken en verkopen wanneer hebzucht de overhand krijgt.
Instrumenten zoals robo-adviseurs, die zich aan algoritmes houden, helpen emotionele valkuilen te vermijden.
Het herkennen van de emotionele drijfveren achter marktfluctuaties kan beleggers in staat stellen rationelere keuzes te maken en de impact van angst en hebzucht te verminderen.
Kunnen we onze vooroordelen te slim af zijn?
De hamvraag is: als we weten dat onze hersenen ons voor de gek houden, kunnen we ze dan te slim af zijn?
Gedragseconomie stelt niet alleen diagnoses, maar biedt ook oplossingen.
Bewustwording is de eerste stap: het herkennen van vooroordelen zoals overmoed (denken dat je een genie bent in het selecteren van aandelen) helpt je om even stil te staan en te reflecteren.
Stap twee is structuur: automatiseer goede gewoontes, zoals maandelijkse investeringen, om verleidingen te weerstaan.
De derde stap is leren van anderen: mentoren of gemeenschappen kunnen je verantwoordelijk houden.
Neem bijvoorbeeld budgetteringsapps zoals YNAB (You Need A Budget).
Ze houden niet alleen uitgaven bij; ze maken sparen tot een spel en veranderen het in een uitdaging.
Gebruikers geven aan jaarlijks 6% meer te besparen, volgens een onderzoek uit 2023 van YNAB.
Dit is geen magie, maar psychologie die voor het goede wordt ingezet.
Het addertje onder het gras? Geen enkel hulpmiddel werkt als je het negeert.
Discipline is nog steeds belangrijk.
Door onze cognitieve vertekeningen te begrijpen en praktische strategieën toe te passen, kunnen we onze financiële besluitvorming verbeteren en ons algehele financiële welzijn verhogen.
De toekomst van financiële beslissingen
Gedragseconomie hervormt de financiële wereld, van beleid tot persoonlijke budgetten.
Overheden stimuleren burgers om betere pensioenen af te sluiten; apps maken sparen leuk; beleggers vermijden emotionele valkuilen.
Maar de ware kracht van dit vakgebied schuilt in de empowerment die het biedt.
Door te begrijpen waarom we slechte keuzes maken, kunnen we betere keuzes maken – niet door robots te worden, maar door onze menselijke eigenaardigheden te omarmen.
Dus, de volgende keer dat je in de verleiding komt om veel geld uit te geven of juist te bezuinigen tijdens een beursdip, vraag jezelf dan af: speelt mijn brein me parten?
Die pauze, dat moment van helderheid, is gedragseconomie in actie – het begeleidt je naar een slimmere, welvarendere toekomst.
Naarmate we de wisselwerking tussen psychologie en financiën verder onderzoeken, kunnen we innovaties verwachten die onze financiële besluitvormingsprocessen verder verbeteren.
